Spis rzeczy

1.

Rozdział 1.

Rodziny noszące nazwisko Małachowskich.

Panuje dziś wielce rozpowszechnione i trudne do wykorzenienia, a mylne zdanie pokrewieństwie bądź to całych rodzin, bądź poszczególnych jednostek tego samego nazwiska. Jest to zresztą naturalny skutek stale zmniejszającego się zainteresowania sprawami heraldyczno-genealogicznemi. Wśród rodzin polskich o pokrewieństwie - nie o ewentualnem po kądzieli - lecz o węzłach krwi po mieczu decyduje niemal wyłącznie herb. Nieraz tego rodzaju węzły krwi odnoszą się do czasów wielce odległych, do epoki Piastowskiej. W każdym razie raczej można mówić o pokrewieństwie po mieczu między n.p. Małachowskimi herbu Gryf, a Chłędowskiemi, czy Studzienieckiemi lub inną rodziną tymże herbem się pieczętującą, niż rodami Małachowskich, a więc tegoż samego nazwiska, lecz innego herbu, n.p. Nałęcz, z któremi nic ich nie łączy poza przypadkowym zbiegiem nazwisk. Nie wyklucza to naturalnie możliwego pokrewieństwa między niemi, lecz tylko po kądzieli.

Nazwisko „Małachowski” jest w Polsce ogromnie pospolite, bardziej niż to się naogół przypuszcza. Zacznijmy od rodzin tegoż nazwiska herbowych.

  1. Najbardziej znaną i w dziejach Polski zasłużoną jest rodzina Małachowskich herbem Nałęcz się pieczętująca, starodawny ród senatorski, wywodzący się z wsi Małachowice w dawnem Województwie Sieradzkiem. W jednej linji - dziś w męskiem pogłowiu wymarłej - nosili oni tytuł hrabiowski.

 

Spis rzeczy

2.

  1. Bardzo licznie rozrodzonymi (zwłaszcza potomkowie emigrantów z tej rodziny na Ruś i Litwę) są Małachowscy Grzymalici, herbu Grzymała. Ich gniazdem rodzinnem jest Małachów pod Rogotworskiem w b. Województwie Płockiem koło Raciąża.
  2. Z Sandomierskiego wywyodzą się - możny niegdyś ród w Przemyskiem - Małachowscy herbu Prus II. Gałąź ich siedziała w XV wieku w Rawskiem.
  3. Małachowscy herbu Jastrzębiec i
  4. Małachowscy herbu Korwin, obie rodziny pochodzące z kresów wschodnich. Są to prawdopodobnie potomkowie emigrantów z rodziny mazowieckich Małachowskich herbu Grzymała, którzy drogą dziś niewytłumaczalnej pomyłki (wypadek nierzadki w Polsce) wywiedli się z innych herbów. Możliwem jest jednakowoż, iż są to herby bliżej nam nieznanych, poniżej wyliczonych:
  5. członków rodzin Małachowskich, wyznawców Mahometa, pochodzących od szlachty Tatarów litewskich. Konstytucja sejmowa z r. 1649 wymienia Mikołaja Ma­ła­chowskiego Karata, porucznika chorągwi tatarskiej znaku niegdyś marszałka nadw. kor. Adama Kazanowskiego i Murata Małachowskiego, towarzysza tejże chorągwi.
  6. W Warszawie żyje rodzina Małachowskich przydomku Małuja; są to potomkowie szlacheckiej rodziny Małujów herbu Odrowąż, która zmieniła nazwisko na Małachowski. Obecnie piszą się Małuja-Małachowski.
  7. W Małachowach pod Gnieznem zamieszkały odłamy Drogosławiczów i Awdańców przydomku Odoj i Knap. Stąd poszły zaginione dziś i bliżej nieznane rodziny Małachowskich herbu Drogosław i Abdank. Bezwątpienia zaś w zaścianku pod Gnieznem zamieszkiwały odłamy i innych rodów.

 

Spis rzeczy

3.

  1. Rodzina Małachowskich herbu Gryf wywodzi ród swój z wsi Małachowo (dawniej pisana Małochowo), leżącej opodal Gniezna na pd. od niego w parafji Małachowa koło Witkowa Witkowo (dziś miasteczko powiatowe) w dawnym powiecie gniezneńskim, na pograniczu dawnego powiatu pyzdrzańskiego w dawnem Województwie Kaliskiem. Jest to dziś były zabór pruski, Województwo Poznańskie. Na przełomie XIV i XV wieku rozpada się Małachowo na cztery folwarki, które biorą nazwy od ich właścicieli braci Wierzbięty, Szambora, Świętosława „Kępy” i Piotra zwanego „Złe Mięso”, synów Piotra comesa na Małachowie. Od imion względnie przydomków tych „znakomitych ziemian” jak ich nazywa ks. prof. Koziorowski, poszły nazwy czterech nowych osad: Wierzbięcice (dziś Wierzbiczany) Małachowo, Szemborowice M., Kępicz (dziś Kępe) M., i Złych Mięsic (dziś Złych miejsc) Małachowo. Od tego czasu Małachowy zaludniają się gęsto, bądź przez potomków owych czterech braci, bądź przez przybyszów z innych rodzin w późniejszym okresie czasu, jak owi wspomniani wyżej Drogosławicze, czy Awdańce. W pewnym okresie czasu zamieszkiwało Małachowy około 20-tu linji Małachowskich różnych rodzin o różnych przydomkach. Z tych wielu linji, jak się zdaje, jedynie potomkowie linji przydomku „Koziełek”, siedzącej na Kozłowem Małachowie (część w Szemborowicach M.) zachowali świadomość swego pochodzenia z rodziny szlacheckiej.

Oprócz Małachowskich herbu Gryf w Kaliskiem istniała w Krakowskiem tegoż nazwiska i herbu rodzina, jednego prawdopodobnie pochodzenia z niemi, o której wspomina Niesiecki, wymieniając Piotra i syna jego Wojciecha, oraz N. potomka powyższych, ożenionego w 1671 r. z Rejczyńską, herbu Lubicz z Prostkowa. Dodaje on, iż są tegoż herbu i na Kujawach, pod temi ostatniemi rozumiejąc ową szlach-

 

Spis rzeczy

4.

tę z pod Gniezna. Gniazdem rodzinnem Małachowskich Gryfitów z Krakowskiego jest wieś Małochów, parafji Nakło, koło Włoszczowej.

Herbem Gryf pieczętował się Stanisław Małachowski, ożeniony z Marją Kamińską. Synem ich był Kazimierz, legionista włoski, późniejszy generał W.P., a w końcu chwilowy wódz naczelny W.P. w 1831 r. — Z jakiej linji pochodzili oni, nie wiemy.

Do rodu Gryfitów Małachowskich wielkopolskich należy odłam rodziny, dziś zupełnie zniemczonej, piszącej się obecnie Ritter von Malachowski. Tradycja bliskiego pokrewieństwa z niemi jest w rodzinie Jaxów Małachowskich bardzo żywą; na razie nie jesteśmy w stanie stanie ustalić, jakim jest stopień tych węzłów krwi. Pierwszymi znanymi z tej linji są trzej bracia, którzy wszyscy służyli w armji frydrycjańskiej. Jeden z nich imienia nieznanego poległ jako oficer wojsk pruskich pod Pszczyną w 1744 r. Z pozostałych dwóch starszy Jacek służył początkowo w wojsku francuskiem, a potem dopiero przeszedł na służbę Fryderyka Wielkiego, gdzie doszedł do rangi pułkownika i był dowódzcą pułku huzarów. Zginął w 1745 r.; raniony w bitwie pod Strzelcem Wielkim 11 kwietnia postrzałem z własnych szeregów, umarł 17 kwietnia w Brzegu na Śląsku. Trzeci Paweł Józef 2-ga im. początkowo służył w wojsku saskiem od 1728 r. do 1742 r. potem przechodzi w służbę pruską w randze porucznika. W 1743 r. jest już rotmistrzem w pułku huzarów „von Netzmar”, w 1753 jest już pułkownikiem jazdy, a odznaczywszy się w wojnie siedmioletniej jako świetny dowódzca jazdy, zostaje mianowany w 1758 generał-majorem armji pruskiej. Po ukończeniu wojny, odznaczony wielu orderami, zamieszkał w Berlinie, gdzie ożenił się z Zofją (a raczej Krystyną Zofją 2-ga im.) Jungin von Jungenfels, z którą miał kilkoro dzieci. W 1771 r. został generał lejtnantem, zmarł 15/XII

 

Spis rzeczy

5.

1774 r. w Wieleniu w Poznańskiem, pochowany 17/XII/ 1775 r. w Berlinie. Jeden z synów jego był majorem wojsk pruskich w wojnach napoleońskich, zmarł w 1818 r. — Wnuk zaś Karol Ferdynand 2-ga im. był generał majorem wojsk pruskich, adjutantem osobistym króla pruskiego, kawalerem wielu orderów. Zmarł jako komendant twierdzy Glats (Kładzko) na Ślązku w 1844 r. Był on znanym teoretykiem wojskowym, którego dzieła do dziś jeszcze w kołach fachowych są wysoko cenione. Potomstwo Pawła Józefa żyje do dziś dnia w Niemczech, typowo junkersko urzędnicza rodzina pruska.

Nie od rzeczy będzie wspomnieć, że w czasie zajmowania Pomorza przez wojska polskie po traktacie Wersalskim jedno z miast, bodaj czy nie Tczew, opuszczał na czele wojsk pruskich von Malachowski, a zajmował na czele wojsk polskich… Hallenburg von Haller.

Oprócz powyższych rodzin szlacheckich Małachowskich istnieje szereg rodzin nieszlacheckich tegoż nazwiska.

  1. Liczne mieszczńskie rodziny rozrzucone obficie po Pomorzu i Poznańskiem.
  2. Chłopi ruscy, noszący nazwisko Małachowski są albo schłopiałą szlachtą, która zubożewszy i zmieszawszy się z elementem ruskim, zatraciła swą religję i poczucie narodowe (nierzadki wypadek), albo czysto ruskie rodziny, których nazwisko zostało urobione od imienia Małachij = Malachjasz.
  3. Wreszcie któraś z rodzin żydowskich zmieniła swe nazwisko na Małachowski.
capEnd